Finans ve Kuyum Sözlüğü

Kuyumcu terimlerini, altın çeşitleri arasındaki ince farkları ve piyasa jargonu hakkındaki detayları öğrenmek için başlıklara tıklayın.

Detaylı Terim Rehberi

Altın Türleri ve Ölçüler

Kuyumculuk ve Alım-Satım

Gümüş ve Diğer Madenler

Altın Yatırım Araçları

Döviz ve Piyasa

Makroekonomi

Teknik Analiz ve İndikatörler

Kuyum ve Altın Sözlüğü

Darphane Nedir?
Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'dür. Türkiye'de yasal olarak Cumhuriyet ve Ziynet altınlarını basmaya yetkili tek resmi kurumdur. Piyasaya sürülen standart altınların ayar ve gramaj güvencesi Darphane'ye aittir.
Ata Lira (Cumhuriyet) ile Ziynet Lira (Tam) Farkı Nedir?
Halk arasında en çok karıştırılan iki altındır. Ziynet Lira (Tam Altın), kenarları desenli, daha ince ve fabrikasyon aşamasında "kulplu" takılmaya uygun üretilir; ağırlığı kulpsuz 7.016 gramdır. Ata Lira (Cumhuriyet Sikkesi) ise kulpsuz basılır, madeni para gibi daha kalın kenarlıdır, üzerinde Atatürk portresi vardır ve ağırlığı 7.216 gramdır. Ata Lira daha çok yatırım, Ziynet Lira ise hediye/takı odaklıdır.
Çeyrek ve Yarım Altın Kaç Gramdır?
Her ikisi de Darphane çıkışlı 22 ayar altınlardır. Çeyrek altın standart olarak 1.75 gram ağırlığındadır (içindeki saf has altın miktarı 1.605 gramdır). Yarım altın ise çeyreğin tam iki katı olup 3.50 gram ağırlığa (3.21 gram saf altına) sahiptir.Detaylı bilgi
Gremse (Beşli) ve İkibuçukluk Altın Nedir?
Ziynet grubunun büyük üyeleridir. Gremse (Beşli), çapı ve gramajı itibarıyla tam 10 adet çeyrek altına (veya 2,5 adet tam altına) eşdeğer olan, 17.54 gram ağırlığındaki 22 ayar altındır. İkibuçukluk Ata ise 18.04 gram ağırlığında sikke formunda devasa bir yatırım altınıdır.
Eski Tarihli ve Yeni Tarihli Altın Farkı Nedir?
İçinde bulunulan takvim yılında (Örn: 2026) Darphane'den çıkmış altınlar "Yeni Tarihli", önceki yıllarda (Örn: 2025 ve öncesi) basılmış olanlar ise "Eski Tarihli" olarak adlandırılır. Gramajı ve ayarı milimi milimine aynı olmasına rağmen, halk arasındaki taze/yeni hediye takma alışkanlığı nedeniyle yeni tarihli altınlar kuyumcularda küçük bir miktar (işçilik marjıyla) daha pahalıya satılır. Bozdururken de genellikle bu fiyat makası korunur.
Kesme (Çekme) Altın Nedir?
Silindirlerden geçirilerek plaka veya şerit haline getirilmiş 24 ayar (Has) altındır. Müşterinin bütçesine göre kuyumcu tarafından özel makasıyla tartılıp kesilerek satılır. Paketi veya özel bir markası olmadığı için işçilik maliyeti "sıfıra yakındır", bu nedenle son yılların en popüler yatırım aracıdır. Üzerinde ayar ve patent damgası bulunur.
Kuyumculukta "İşçilik" Ne Demektir?
Altının ham (saf) fiyatı üzerine eklenen; ürünün tasarımı, eritilmesi, dökümü, kargolanması ve kuyumcu esnafının vitrin kâr marjını kapsayan maliyet farkıdır. Bilezik, kolye gibi süslü takılarda işçilik kaybı bozdururken %20-30'ları bulabilirken; Kesme altın, Has altın veya Ata Lira gibi ürünlerde işçilik çok düşüktür.
Hurda Altın Fiyatı Ne Anlama Gelir?
Kullanılmış, eğilmiş veya modası geçmiş işçilikli bir takıyı (örneğin eski bir bilezik) kuyumcuya satmak istediğinizde, kuyumcunun işçilik bedelini tamamen sıfırlayarak sadece içindeki "saf altın" miktarına biçtiği fiyattır. Hurda altın kuyumcu tarafından vitrine konmaz, doğrudan atölyeye/rafineriye eritmeye gönderilir.Detaylı bilgi
Has Altın (24 Ayar) Nedir?
İçerisinde gümüş veya bakır gibi hiçbir dayanıklılık artırıcı katkı maddesi bulunmayan, saflığı 995.0 ila 999.9 arasında değişen "en saf" haldeki altındır. Çok yumuşaktır, takı yapımına uygun değildir. Piyasada tüm fiyatlamalar ve Gramhane'deki varlık hesaplamaları 24 Ayar Has baz alınarak yapılır.Detaylı bilgi
Altın Ayarı ve Milyem Sistemi Nedir?
Altının saflık oranını ifade eder. 24 ayar altın %100'e yakın safken, 22 ayar altının binde 916'sı saf altındır (kalanı dayanıklılık için bakır/gümüştür). Milyem, bu saflığın uluslararası metrik karşılığıdır (Örn: 22 Ayar = 916 Milyem, 14 Ayar = 585 Milyem).Detaylı bilgi

Finans ve Ekonomi Sözlüğü

Kapalıçarşı (Ayaklı Borsa) Nedir?
İstanbul Kapalıçarşı ve çevresinde, altın ve döviz fiyatlarının arz-talep dengesine göre anlık, ekranlardan bağımsız ve fiziki olarak belirlendiği, Türkiye'deki serbest piyasanın kalbi olan devasa fiziksel ticaret ağıdır. Ekranlardaki gösterge kurlardan ziyade fiziki piyasanın gerçek yönünü belirler.
Ons Altın (OZ) Ne Anlama Gelir?
Uluslararası kıymetli maden piyasalarında kullanılan evrensel ağırlık birimidir. 1 Ons, tam olarak 31.10 gramdır. Küresel piyasalardaki altın fiyatları (Dolar cinsinden) ons üzerinden belirlenir ve iç piyasadaki Dolar/TL kuruyla çarpılarak Türkiye'deki Gram Altın fiyatını oluşturur.Detaylı bilgi
Kaydi Altın (Banka Altını) ile Fiziki Altın Farkı Nedir?
Banka hesaplarında rakam olarak duran, fiziksel teslimatı olmayan altına Kaydi Altın denir. Fiziki altın ise Kapalıçarşı veya kuyumcudan aldığınız elle tutulur altındır. Genellikle fiziki altın fiyatları banka fiyatlarından farklı seyreder ve mesai saatleri dışında bankaların alış/satış makası (spread) çok açıldığı için fiziki altın Türkiye'de daha çok tercih edilir.
Alış / Satış Makası (Spread) Nedir?
Kuyumcuların, bankaların veya döviz bürolarının döviz/altın alırken uyguladıkları düşük fiyat (Alış) ile müşteriye satarken talep ettikleri yüksek fiyat (Satış) arasındaki farktır. Piyasada risk ve belirsizlik arttığında kurumlar kendilerini korumak için bu makası açarlar.
Boğa (Bull) ve Ayı (Bear) Piyasası Nedir?
Piyasaların iyimser olduğu, yatırımcı risk iştahının yüksek olduğu ve fiyatların uzun soluklu yükseldiği döneme "Boğa Piyasası" denir. Karamsarlığın hakim olduğu, varlıkların değer kaybettiği ve düşüş trendinin onaylandığı döneme ise "Ayı Piyasası" denir.
Direnç ve Destek Seviyesi Nedir?
Teknik analizde, bir finansal varlığın fiyatı düşerken alıcı bulup tutunduğu, düşüşün zorlaştığı noktaya "Destek"; fiyat yükselirken satıcıların devreye girip yükselişi kestiği ve fiyatı baskıladığı noktaya ise "Direnç" seviyesi denir.Detaylı bilgi
Reel Getiri ve Enflasyon Koruması Nedir?
Yatırım aracınızın sağladığı kâr oranından, ilgili dönemdeki resmi enflasyon (TÜFE) erimesi düşüldükten sonra elinizde kalan gerçek alım gücü artışına reel getiri denir. Altın, kendi içsel değerini koruduğu için uzun vadede en güçlü enflasyon koruması (Hedge) araçlarından biridir.
Spot Piyasa Ne Anlama Gelir?
Altın, döviz veya diğer kıymetli madenlerin gelecekteki bir vadeye (vadeli işlemlere) değil, o anki güncel (canlı) fiyatlar üzerinden peşin ödemeyle alınıp satıldığı ve takasının (teslimatın) en geç iki gün içinde yapıldığı pazardır.
Likidite Nedir?
Bir varlığın veya yatırım aracının, değer kaybına uğramadan ve alıcı bulmakta zorlanmadan en kısa sürede nakit paraya çevrilebilme hızıdır. Örneğin; 24 ayar has altın veya dolar, gayrimenkule kıyasla likiditesi "çok yüksek" varlıklardır.
Merkez Bankası Faiz Politikası Nedir?
Merkez bankalarının para arzını, enflasyonu ve kurları kontrol edebilmek için faiz oranlarını artırma (sıkılaşma) veya indirme (gevşeme) hamleleridir. Küresel piyasalarda (özellikle FED) faiz artırımları parayı bankalara çekeceği için altın fiyatlarını baskılarken, faiz indirimleri (gevşeme) altına olan talebi ve fiyatları artırır.

Piyasaları Anlamak ve Uzmanlaşmak

Kuyumculuk sektöründe ve döviz piyasalarında başarılı olabilmenin temel kuralı, vitrindeki rakamlardan ziyade perde arkasındaki işleyişi bilmekten geçer; "Ata Lira ile Ziynet Lira arasındaki ağırlık farkını bilmek, işçilik tuzağına düşmemek veya banka makaslarının neden gece saatlerinde açıldığını" anlamak portföyünüze doğrudan kazanç olarak yansır.

Gramhane Sözlük sayfası, kulaktan dolma bilgileri değil, piyasanın tam merkezindeki esnaf ve borsa jargonunu size en şeffaf haliyle öğretmek için tasarlanmıştır. Buradaki terimleri kavramak, Gramhane Portföy hesaplama sistemlerini kullanarak varlıklarınızı çok daha verimli yönetmenizi sağlayacaktır.